Koszalińska seria medali królewskich według pocztu Jana Matejki
W latach 1985 – 2003 ówczesna Mennica Państwowa wybiła dla Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego i Archeologicznego w Koszalinie piękną serię medali królewskich.
Wizerunki władców do tych medali powstały na podstawie obrazów Jana Matejki. Seria ta uznana jest za najpiękniejszy cykl medali powojennej Polski.
Postacie królów i książąt obecne są na bardzo wielu monetach i medalach. Większość monet bitych przez władców polskich miała ich wizerunki. W XIX i XX wieku, historyczne postacie władców umieszczano z okazji ważnych rocznic czy i wydarzeń. Poza tym powstało kilka serii kolekcjonerskich. Jedną z nich jest właśnie seria królewska, na którą składa się 42 (a właściwie 43) medale, emitowana przez PTAiN Koszalin (kontynuowana przez PTN Koszalin) bita w Mennicy Państwowej w latach 1985 – 2003.
Pod koniec 1984 roku działacze koszalińskiego PTAiN podjęli decyzje o emisji serii medali królewskich. Do wykonania projektów pozyskali znaną i cenioną medalierkę panią Ewę Olszewską-Borys. Nazwisko artystki było już wówczas bardzo znane i cenione w środowiskach numizmatycznych i muzealnych, dzięki czemu seria zyskała jeszcze większe uznanie.
Przy emisji przyjęto zasadę, że na awersie będzie znajdował się wizerunek władcy, powstały na podstawie XIX wiecznych dzieł Jana Matejki. Natomiast na rewersach długo zastanawiano się co przedstawić. Miał to być najbardziej charakterystyczny element związany z panowaniem danego króla czy księcia. Na dwóch pierwszych medalach: tj Mieszka I i Mieszka II, zaprezentowano wizerunki ich żon, natomiast na medal z wizerunkiem Bolesława Chrobrego zaprezentowano wizerunek miecza „szczerbca” z wizerunkami 5 miast, w których utworzył biskupstwa.
Wraz z emisją 4 medalu z wizerunkiem Kazimierza Odnowiciela postanowiono ujednolicić rewersy dla całej serii. Ustalono, że będą się tam znajdować wizerunki najważniejszych budowli zachowanych do czasów dzisiejszych, które będą związane z danym władcą (miejsce koronacji, fundacja budowli, etc). Emisja każdego z medali wymagała dużego przygotowania merytorycznego. Celem było, aby rewersy zdobiły prawdziwe „perły” architektoniczne z okresu panowania danego władcy. I tak na rewersie medalu z wizerunkiem Odnowiciela zaprezentowano Opactwo Benedyktynów w Tyńcu. Na medalu Leszka Czarnego umieszczono fragment murów obronnych z Bramą Floriańską, których budowa była zasługą tego władcy.
Na rewersie medalu Jana III Sobieskiego umieszczono wizerunek kościoła Kapucynów w Warszawie, zbudowanego z inicjatywy króla. Po jego śmierci w tym kościele zostało złożone serce tego władcy. Warto wspomnieć o medalu ostatniego króla Polski S.A. Poniatowskiego. Z kolei na jego medalu zaprezentowano wizerunek kościoła w Wołczynie, w którym król został ochrzczony, a po śmierci czasowo pochowany.
Wspomniałem wyżej o „dodatkowym” 43 medalu z serii królewskiej. Otóż Nna jego awersie zaprezentowano postać Jana Matejki, na rewersie zaś Ewy Olszewskiej-Borys i Mariana Okulicza (jednego z pomysłodawców serii ze strony PTAiN w Koszalinie). Medal ten stanowi niejako ukoronowanie pracy wszystkich twórców serii: Matejko namalował poczet, E. Olszewska-Borys zaprojektowała, zaś M. Okulicz czuwał nad całą serią.
Medale z opisywanej wyżej serii są bardzo uznane w środowisku kolekcjonerskim za bardzo wysoki poziom artystyczny. Bardzo głęboki relief medali sprawia wrażenie ich trójwymiarowości. Są małymi dziełami sztuki, na których można prześledzić historię polskiej monarchii i architektury im towarzyszącej.
Opisywane medale zdobią wiele prywatnych kolekcji zarówno w Polsce jak i zagranicą. Ich dystrybucją zajmował się i nadal zajmuje koszaliński oddział PTN. Są również dość łatwo dostępne na aukcjach internetowych i w sklepach numizmatycznych. Średnia cena waha się w granicach 25-35 zł za sztukę. Zatem za naprawdę niewielkie pieniądze możemy zgromadzić bardzo piękną serię, która z pewnością będzie ozdobą każdej numizmatycznej kolekcji. Warto również wspomnieć, że seria koszalińska znajduje się w kilkudziesięciu polskich i zagranicznych muzeach, jest wręczana podczas uroczystości ważnym gościom z Polski i zagranicy.
Wszystkie 43 medale z serii wybite zostały w ówczesnej Mennicy Państwowej. Na wizerunku znajduje się sygnatura m/w, oraz PTAiN lub PTN w Koszalinie. Wybite zostały w dwóch wersjach: brązowej patynowanej i posrebrzonej oksydowanej. Początkowy nakład obu wersji wynosił około 5 000 sztuk, a końcowej fazie zmalał do1 500 sztuk.
W 2008 koszaliński PTN wydał książkę poświęconą tej serii medali. Na 142 stronach możemy dowiedzieć się wiele o samym medalu jak i o wizerunkach na nim zamieszczonych. Ciekawa i warta zakupu pozycja numizmatyczna.
Całą serię tych medali można oglądać na wystawie w Gabinecie Numizmatycznym Mennicy Polskiej. Muzeum mieści się w budynku AURUM przy ulicy Waliców 11. Zachęcam do odwiedzenia, ale przede wszystkim do kolekcjonowania medali, gdyż to naprawdę piękna, niosąca ze sobą duży walor edukacyjny pasja. Gromadzona przez lata kolekcja medali może przynieść wiele satysfakcji i radości.
Autor: Piotr Kosanowski – piotr_kosanowski@mennica.com.pl
Spis medali, które kolejno ukazały się w serii: (awers / rewers)
- Mieszko I / Dobrawa
- Bolesław Chrobry / Średniowieczny miecz „szczerbiec” – Kraków, Wrocław, Gniezno, Poznań, Kołobrzeg
- Mieszko II / Rycheza
- Kazimierz Odnowiciel / Opactwo Benedyktynów w Tyńcu
- Bolesław Śmiały / Rotunda św. Mikołaja w Cieszynie
- Władysław Herman / Krypta św. Leonarda na Wawelu
- Bolesław Krzywousty / Kościół św. Idziego Inowłódz
- Władysław Wygnaniec / Kościół św. Idziego w Krakowie
- Bolesław Kędzierzawy / Tum pod Łęczycą
- Mieszko III Stary / Kolegiata św. Piotra w Kruszwicy
- Kazimierz Sprawiedliwy / Kościół św. Prokopa w Strzelinie
- Władysław Laskonogi / Kościół św. Mikołaja Wysocice
- Leszek Biały / Opactwo Cystersów w Sulejowie
- Henryk Brodaty / Kościół Cysterek w Trzebnicy
- Konrad Mazowiecki / Kościół w Skalbmierzu
- Bolesław Wstydliwy / Kościół Franciszkanów w Krakowie
- Leszek Czarny / Brama Floriańska w Krakowie
- Przemysł II / Katedra Gnieźnieńska
- Wacław II / Kościół św. Krzyża we Wrocławiu
- Władysław Łokietek / Katedra na Wawelu
- Kazimierz Wielki / Kolegiata w Wiślicy
- Ludwik Węgierski / Kościół Bożego Ciała na Kazimierzu w Krakowie
- Jadwiga / Kościół Karmelitów Trzewiczkowych w Krakowie
- Władysław Jagiełło / Kościół Powizytkowski w Krakowie
- Władysław Warneńczyk / Kościół Parafialny w Piotrawinie
- Kazimierz Jagiellończyk / Kościół Mariacki w Gdańsku
- Jan Olbracht / Kościół św. Janów w Toruniu
- Aleksander / Kościół św. Anny w Wilnie
- Zygmunt Stary / Wawel
- Zygmunt August / Zamek w Niepołomicach
- Henryk Walezy / Kościół Bernardynów w Bydgoszczy
- Anna Jagiellonka / Wawel
- Stefan Batory / Fara Witoldowa w Grodnie
- Zygmunt III Waza / Kościół NMP Łaskawej Jezuitów w Warszawie
- Władysław IV / Katedra we Lwowie
- Jan Kazimierz / Klasztor Kamedułów nad Wigrami
- Michał Korybut Wiśniowiecki / Kościół w Wiśniowcu
- Jan III Sobieski / Kościół Kapucynów w Warszawie
- August II / Kościół Paulinów w Warszawie
- Stanisław Leszczyński / Klasztor Dominikanów w Tarnobrzegu
- August III / Kościół Wizytek w Warszawie
- Stanisław August Poniatowski / Kościół w Wołczynie
- Jan Matejko / Ewa Olszewska – Borys i Marian Okulicz
