Tajemnicza 50 markówka – odkrycie po latach
Świat numizmatyki kryje przed nami jeszcze wiele tajemnic.
Co kilka lat na polskich i światowych aukcjach numizmatycznych pojawiają się monety znane dotychczas z 1- 2 egzemplarzy, lub nienotowane w ogóle. W lutym 2009 roku na 159 Aukcji Sztuki Dawnej i Antyków w Warszawie pojawiła się złota próbna moneta 50 markowa z 1923 roku, bita w Mennicy Państwowej w Warszawie, znana dotychczas z jednego egzemplarza. Jest to z pewnością ogromna sensacja numizmatyczna, która utwierdza mnie w przekonaniu, że kolejne aukcje monet mogą przynieść nie mniejsze sensacje.
Długo o monecie tej było cicho. O tym, iż pojawiła się na tej aukcji wiedzieli nieliczni. Dopiero w marcu szerzej o niej napisano na portalu numizmatycznym Katalogmonet.pl. Z reguły tego typu unikatowe egzemplarze pojawiają się na światowych aukcjach numizmatycznych. Omawiany egzemplarz pojawił się na warszawskiej aukcji Sztuki Dawnej i Antyków. Być może przez dziesiątki lat moneta ta leżała z jednej z polskich prywatnych skrzętnie ukrywanych kolekcji i stąd wystawiono ją w Polsce.
Złoty egzemplarz tej monety znanej obecnie z dwóch egzemplarzy sprzedano 19 lutego br. w Warszawie na aukcji za 108 000 zł. / Aw: Orzeł w koronie, po bokach w polu z lewej strony cyfra 50 z prawej młotek i koło zębate. Rw: Głowa dziewczyny z warkoczem, w prawej ręce wiązka zboża przewieszona przez ramię, pod kłosami sygnatura autora projektu KL (Konstanty Laszczka), w otoku napis RZECZPOSPOLITA POLSKA 1923.
Jedyny do 2009 roku
Do 2009 roku oficjalnie znany był i podawany w katalogach numizmatycznych jeden znany egzemplarz złotej monety 50 markowej z 1923 roku. Od razu wyjaśnię dlaczego „markowa” a nie złotowa. Otóż do 1924 roku w Polsce obowiązującą walutą była Marka Polska. Zastąpił ją Złoty Polski (planowano także walutę nazwać „Lech” lub „Piast”).
Znany dotychczas egzemplarz w złocie pochodził ze sprzedanej w 1954 roku kolekcji króla Egiptu Faruka (król Faruk posiadał ogromną kolekcje monet, która po jego śmierci została wystawiona na aukcję). Następnie był sprzedany na 17 aukcji Schweizerischer Bankverein w styczniu 1987 roku. Ostatnio był sprzedany w grudniu 2000 roku w Nowym Jorku na aukcji kolekcji Henryka V. Karolkiewicza (egzemplarz sprzedany za 16 000 $). Egzemplarz ten ważył 7.64 g.
Warto w tym miejscu zapytać, skąd polska moneta znana w jednym egzemplarzu znalazła się w prywatnej kolekcji egipskiego króla? Tego nigdy zapewne się nie dowiemy. Jedyne co wiemy o tej monecie to to iż jest to odbitka prawdopodobnie z 1926 roku wybita na prywatne zlecenie Stefana Markowskiego, dyrektora kancelarii prezydenta I. Mościckiego z powierzonego przez niego kruszcu (podobnie jak kilka innych odbitek próbnych monet międzywojennych).
Dwa od 2009 roku
Wystawiony w lutym na aukcji drugi egzemplarz tej monety potwierdza przypuszczenia, że moneta ta wybita była w nieco większej ilości; 3 - 4 egzemplarzy. Nie zmienia to jednak faktu, że jest to niezmiernie cenna i rzadka moneta.
Jak już wcześniej wspomniałem, jedyny znany dotychczas egzemplarz waży 7,64 grama. Moneta wystawiona na aukcji ważny nieco ponad 5 gramów – co oznacza, że została wybita na cieńszym krążku. Przed aukcją monetę tę poddano ekspertyzie aby potwierdzić jej autentyczność. Podjęło się tego Warszawskie Centrum Numizmatyczne – jeden z najbardziej renomowanych i uznawanych antykwariatów numizmatycznych w Polsce. Potwierdzono, że jest to oryginalna moneta międzywojenna.
Jej cena wywoławcza wynosiła 80 000 zł. Sprzedano ją za 106 000 zł. Uważam, że osoba, która ją nabyła dokonała dobrego zakupu, gdyż ponowne jej wystawienie z tym, że na specjalistycznej aukcji numizmatycznej o światowym zasięgu może podnieść jej cenę wielokrotnie.
Podsumowanie
W okresie II wojny światowej okupanci wywieźli najcenniejsze zbiory Gabinetu Numizmatycznego ówczesnej Mennicy Państwowej. Kto wie może wśród splądrowanych eksponatów była właśnie jedna z tych dwóch złotych monet? To jednak tylko moje przypuszczenia.
Opisywana moneta była jedną z pierwszych próbnych monet II RP. Wybito ją w brązie (120 sztuk), srebrze (12 sztuk), oraz złocie (już dwa znane egzemplarze). Brązowe monety znajdują się obecnie w zbiorach Gabinetu Numizmatycznego Mennicy Polskiej – zachowały się także oryginalne stemple, których użyto do wybicia tych monet.
Katalogi podają również mosiężne odmiany tej monety – nakład nie jest jednak znany. Moneta mosiężna znana jest z notatek/kolekcji Gustawa Soubise-Bisiera (1849-1937), numizmatyka i antykwariusza, prezesa Warszawskiego Towarzystwa Numizmatycznego. W 2007 roku notowana na jednej z aukcji i opisywana jako Cu (sprzedana za 4 000 $).
Brązową monetę 50 markową wraz ze stemple do niej można oglądać w Gabinecie Numizmatycznym Mennicy Polskiej przy ulicy Waliców 11.
Autor: Piotr Kosanowski – piotr_kosanowski(at)mennica.com.pl
