150-lecie banknowości spółdzielczej w Polsce, 2 zł

Okolicznościowa moneta 2 zł wybita z okazji 150-lecia bankowości spółdzielczej w Polsce

Awers:
Wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej. Po bokach orła oznaczenie roku emisji: 20-12, poniżej orła napis: ZŁ 2 ZŁ. W otoku napis: RZECZPOSPOLITA POLSKA, poprzedzony oraz zakończony sześcioma perełkami. Pod orłem, po prawej stronie, znak mennicy: M/W.

Rewers:
Centralnie, stylizowany kłos zboża. W tle jego lustrzane odbicie. Po lewej stronie stylizowane wizerunki znaków pieniężnych w postaci banknotów i monet. Po prawej stronie, półkolem, stylizowane wizerunki postaci ludzkich, trzymających się za ręce. W otoku napis: 150-LECIE BANKOWOŚCI SPÓŁDZIELCZEJ W POLSCE.

Na boku: ośmiokrotnie powtórzony napis: NBP, co drugi odwrócony o 180 stopni, rozdzielony gwiazdkami.

Projektant awersu: EWA TYC-KARPIŃSKA
Projektant rewersu: DOMINIKA KARPIŃSKA-KOPIEC

Idea samopomocy finansowej rozwijała się na ziemiach polskich od XV w. W 1577 r. powstała założona przez ks. Wawrzyńca Białobrzeskiego Fundacja Ostrołęcka Taniego Kredytu. W XVI w. powstawały też banki pobożne, udzielające z datków wiernych nieoprocentowanych pożyczek gwarantowanych fantami.

Typowe spółdzielnie kredytowe zaczęły powstawać na ziemiach polskich głównie z potrzeby obrony interesów drobnych rolników i rzemieślników przed wielkokapitalistyczną konkurencją.

W 1861 r. Poznańskie Towarzystwo Przemysłowe – chcąc pomóc rodzimym przedsiębiorcom dyskryminowanym przez zaborców – założyło (jako pierwsze na ziemiach polskich) Towarzystwo Pożyczkowe dla Przemysłowców miasta Poznania, które nawiązywało do idei spółdzielni kredytowej H. Schultzego. Polską spółdzielczość kredytową na Pomorzu Gdańskim zapoczątkowało założone w 1862 r. Towarzystwo Pożyczkowe dla Przemysłowców miasta Brodnicy. Zaś na Górnym Śląsku w 1869 r. założono Towarzystwo Pożyczkowe dla Zawadzkiego i okolicy.

Bank Spółdzielczy (BS) w Brodnicy – następca i spadkobierca Towarzystwa Pożyczkowego dla Przemysłowców miasta Brodnicy – został powołany przez lokalnych działaczy w obronie nie tylko rodzimej przedsiębiorczości, ale także polskiej mowy i kultury. Celem Towarzystwa – jedynej polskiej instytucji kredytowej w Brodnicy, obok sześciu banków niemieckich – było udzielanie pożyczek ze składkowej kasy rzemieślnikom i przemysłowcom. Poza działalnością bankową BS w Brodnicy, podobnie jak wiele innych, wspierał polskość i pracę pozytywistyczną w środowisku lokalnym, zarówno w okresie zaborów, jak i w czasach niepodległości.

Po 1989 r. niemal 2/3 spośród ok. 1660 banków spółdzielczych nie sprostało wymaganiom nowych warunków gospodarowania. Nieliczne odrodziły się z kryzysu, a wiele uratowano m.in. dzięki przejęciom i łączeniom z innymi, co pozwoliło zachować rozbudowaną sieć placówek. Bank Spółdzielczy w Brodnicy, obok Krakowskiego Banku Spółdzielczego, był jednym z liderów tego procesu, konsolidując trzynaście innych BS, z którymi łączył się na podstawie zbieżnych kryteriów biznesowych lub które przejmował sanacyjnie. Współcześnie około 570 banków spółdzielczych, zrzeszonych w dwóch grupach bankowych, spełnia wymagania regulacyjne obowiązujące w Polsce dla instytucji kredytowych, oferując nowoczesne usługi finansowe w największej (prawie 4000 jednostek) sieci placówek bankowych.

Fragment tekstu z folderu emisyjnego Narodowego Banku Polskiego
Prof. dr hab. Jan Szambelańczyk